O dugoj istoriji Astrologije kao samosvojnog, samodovoljnog prognostičkog sistema se relativno malo zna. Zahvaljujući organizovanim i sistematizovanim informacijama vekovima je imala status (drevne) nauke.
 

Kako naglašava Sizel Fizo-Breš (doktor nauka na Univerzitetu u Parizu):

"Astrologija je, pre svega, element civilizacije povezan sa čovekovom svešću o proticanju vremena i ritmu prirode. Njena istorija obuhvata period od više od 5000 godina, a njen razvoj se odvija neujednačeno i na vremenskom i na geografskom planu. Proučavanje neba, znanje o kretanju Sunca i Meseca, planeta i zvezda, smena dana i noći, godišnjih doba, vrlo rano su obeležili čovekovu misao. Zato su se različiti prostorno-vremenski sistemi astrološke prirode pojavili u vreme razvoja brojnih civilizacija, bile one egipatska, hindu, helenistička, kineska ili Maja."

Zapadna astrologija ima korene u egipatskoj, mesopotamijskoj i grčkoj tradiciji i za nas je to od značaja jer je Zapadna ASTROLOGIJA najzastupljeniji oblik astrologije na našim prostorima.

Poput vas, poštovani ljubitelji astrologije kojima tokom neke tople julske noći (ako nemate neka zgodnija i prijatnija posla) pogled ne silazi sa neba okićenog zvezdama i primitivan čovek, neodvojivo vezan za prirodu, je posmatrao to isto nebo. Sa nadom u znake koji će ukazivati na povoljno vreme, bogatu žetvu ili nešto drugo radi lakšeg kroćenja životodavnog Nila. Naime, četiri godišnja doba, tri u dolini Nila, čiji je ritam određivao vodostaj, uticala su na stvaranje prvih kalendara, kako bi se predvideo sled godišnjih radova. Oko 3000 godina pre Nove ere (oko 5000 iz sadašnje vremenske perspektive) prva hronologija u Egiptu deli godinu na 360 dana (plus 5). Čak i mesec od 30 dana je deljen na tri nedelje (dekade) od po deset dana (to bitno utiče kasnije ne ulazak "dekada" u grčku astrologiju). Dva puta po dvanaest sati (dnevnih i noćnih), nejednako podeljenih činili su dan. Sati su bili povezani sa 12 svetih životinja: mačka, pas, zmija, balegar, magarac, lav, jarac, bik, kobac, majmun, ibis, krokodil. U faraonskom Egiptu, tadašnja intelektualna elita u tesnoj vezi sa kastom sveštenstva (matematičari, astronomi, graditelji...) prenosi ova znanja stečena u hramovima uz snažan kult Sunca.

"Aristokratska elita" je sačuvala i usavršavala to prvo znanje, što joj je obezbeđivalo veliku moć i povlašćeni uticaj. Tadašnji pismeni ljudi su razvili tradiciju proučavanja i čuvanja najrazličitijih dokumenata i raznovrsnih podataka na glinenim pločicama (rađeno zašiljenom trskom). Prva pronađena pločica iz oblasti astronomije potiče iz VIII veka pre nove ere. Iz veka u vek postaju sve brojnije glinene pločice, neke se odnose na svakodnevna posmatranja i to su astronomske efemeride. Na jednoj pločici je zapisano: "Oblačno je, nisam mogao da posmatram", što govori o njihovoj težnji ka objektivnosti. Inače posmatranja su u Vavilonu (u VI i VII veku pre naše ere) vršena sa visokih zdanja (poput današnjih višespratnica) po imenu "zigurati". Paralelno sa metodičkim posmatranjima neba razvija se i složena matematička astronomija. Inače, Vavilonci ( u poređenju sa modernim naučnicima koji imaju moćni Habl i ostale teleskope...) zaista zaslužuju svako poštovanje jer su ogromnu pedantnost, trud i energiju uložili u pravljenje glinenih pločica na kojima su svakodnevno, iz veka u vek, beležili sve što su saznavali. Ilustracije radi, u ruševinama Ninive, (u Kujudžiku) pronađeno je preko 25.000 pločica i frapantnih 50.000 u kuli Nipur u blizini Vavilona. Ne zna se ko je bio prvi astrolog, ali se slobodno može reći da je astrologija rođena u Mesopotamiji. U tom periodu, osim dnevne putanje Meseca i njegovih mena, astronomi određuju četiri kardinalne tačke i prate kretanje Sunca između sazvežđa. Razlikuju pet planeta, (poistovećuju ih sa lutajućim zvezdama), vidljivih golim okom: Merkur, Venera, Mars-a, Jupiter i Saturn... I da zaključimo da su prvi Mesopotamijski kalendari napravljeni usklađivanjem dana, mesečevih mena i godina. Počinju prolećem i imaju 12 meseci. I dan je podeljen na 12 jednakih delova a svaki dvostruki sat je podeljen na 60 dvostrukih minuta. Ovaj šezdesetočlani proračun je ovde prvi put primenjen i kasnije postaje svuda uobičajen. Nastavljajući sa podelama i krug je podeljen na 12 jednakih delova (ZODIJAK), a prvi otkriveni Zodijak datira iz 419. godine pre naše ere... Međutim, tada polazna tačka znakova Zodijaka je fiksna svetleća zvezda ( a ne prolećna tačka kao danas – tropski zodijak). Možemo zaključiti da je to bio sideralni zodijak. Već na pločicama iz Kambiza (VI vek pre naše ere) postoji zodijak od: Ovan, Bik, Blizanci, Rak, Lav, Devica, Vaga, Škorpija, Strelac, Jarac, Vodolija i Ribe...

Zahvaljujući uspostavljanju raznovrsnih trgovačkih veza sa Vavilonom, skupa sa kulturom širilo se i znanje, što podrazumeva i astrološko znanje na okolne teritorije i plemena, gde zadobija primitivniju varijantu.
Početno, astrologija je ustanovljena kao disciplina posvećena opštim i javnim događajima. Ali, u nastavku priče individualno stupa na scenu o čemu govori jedan individualni vavilonski horoskop iz 410. godine pre naše ere. Zatim sledi otkriće čitave serije individualnih horoskopa rođenja na glinenim pločicama. I oni su, u obliku teksta (tipa: "Prilike će mu biti naklonjene, biće snažan..." kao mešavina psihološke tipologije i životnih predskazanja...), prethodili prvim grčkim horoskopima pisanim na papirusu (pronađenim u Egiptu – 10. godine pre naše ere).

Možemo zaključiti da Vaviloncima pripada zasluga i slava za zasnivanje astroloških metoda za analizu ličnog (individualnog) horoskopa. Ali, pravo na lični horoskop imali su samo privilegovani, sveštenici ili kraljevi. Egipatski sveštenici – stručni za astrologiju (zvali su se horoskopoioni koji posmatraju čas – najpre zaduženi za posmatranje vremena) proglašeni su za državne astrologe. Egipatska astrologija se učila isključivo u hramovima.
U nastavku, slabljenjem Vavilona, primat u razvoju astrologije preuzima helenistička Grčka. Prvi Vavilonski (odnosno haldejski) astrolog koji 330. godine pre naše ere donosi astrologiju u Grčku je Berosos. Kao Vavilonski (haldejski) sveštenik, astrolog i istoričar, posle pobede nad Arbelom (330. godine pre naše ere) od strane Aleksandra Velikog (kada je pokorio Mesopotamiju) Berosos dolazi u Grčku i na ostrvu Kos osniva astrološku školu.

Od tog perioda, pa tokom narednih pet vekova (do 140. godine naše ere, kada je veliki astronom Klaudije Ptolomej napisao, za to vreme revolucionarni TETRABIBLOS u Aleksandriji, od strane Grka je očuvana prethodna astrološka tradicija, uz poboljšanje nekih tehnika utemeljenih na razvoju astronomije, matematike i filozofije tadašnje Grčke. Upravo je tu i tada stvoren horoskop na matematičkim osnovama.

Da bi se odredio položaj stajaćih zvezda stvoren je sistem koordinata koji njihovi prethodnici (Vavilonci) nisu poznavali. Ključni skok, napredak i olakšanje se desio počev od I veka pre naše ere, jer astrolozi više nisu morali da posmatraju nebo – dobili su tablice koje im pokazuju položaj planeta za određeno mesto i dati čas. Za otkriće "precesije ravnodnevnica" zaslužan je Hiparh, aleksandrijski učitelj, jer je kroz poređenje podataka starih grčkih astronoma, počev od II veka pre naše ere, našao da je za 150 godina početna tačka godine retrogradirala za oko 2 stepena. Zahvaljujući ovom zapažanju Sideralni Zodijak (koji je za početnu tačku uzimao jednu stajaću zvezdu) zamenjen je Tropskim Zodijakom koji počinje prolećnom tačkom. Istovremeno Hipsikles, stručnjak za geometriju, zasniva teoriju o uspinjanju znakova zodijaka na različitim geografskim širinama...

A Hiparh (prethodno pomenuti) usavršava ovaj sistem koristeći trigonometrijske proračune. Vrlo značajna napredak za tehniku izrada astroloških karti neba. Platonov učenik, Filip iz Oponta, povezao je imena planeta (kao Jupiter) sa imenima bogova (Zevs). Pod uticajem stoika same planete su postale božanstva. Planete su podeljene na muške i ženske i dobile su svoja grafička obeležja koja su i danas prepoznatljiva. Od početka II veka pre naše ere upotrebljava se planetarna nedelja od SEDAM dana (jevrejski uticaj) prema kojoj svakim danom upravlja po jedan planetarni bog. Podela znakova na kardinalne, fiksne i promenljive odigrala se u tom periodu. Kuće su ustanovljene podelom dnevnog kretanja Sunca na 12 etapa a i vladavina kućama je definisana. Krug je podeljen na četiri ugla.
Metode tumačenja tadašnje grčke astrologije su racionalizovane. Podeljena je na takozvanu "satovnu" astrologiju (koristi se pri donošenju odluka), i na "genetleologiju" (natalni horoskop) i na medicinsku granu (kojoj značajan doprinos daje Hipokrat). Krunu u razvoju astrologije helenističke Grčke daće jedini um i duh sposoban da sintetiše celokupno astrološko znanje u Grka, astronom Klaudije Ptolomej. Slavni autor "Velikog zbornika" (služio je kao temelj astronomije sve do srednjeg veka) i "Geografskog uvoda" (za crtanje karata), 14. godine naše ere sakuplja sva astronomska znanja u svom delu TETRABIBLOS. To je "biblija" za astrologe u četiri knjige. Ovo delo označava vrhunac procvata astrologije u Grčkoj i biće temelj za daleko mirniji tok astrologije tokom narednih 15 vekova, do njenog velikog pada u Srednjem Veku.

Za razliku od Grčke, Rim je bio vrlo ambivalentan prema astrologiji i takozvanim "Haldejcima" (astrolozima). Astrologija je u Rimu u usponu od 30. – 100. godine naše ere i vrši značajnu ulogu i na politiku. Politika Cezara je bila pod uticajem saveta astrologa i to je oličeno u njegovom zahtevu da se iskuje novac sa likom Jarca (jer je to bilo njegovo natalno Sunce). Ciceron, (106. – 43. godina pre naše ere), spominje astrologiju u više svojih spisa (O prirodi bogova, O proricanju, O sudbini). Vergilije, Ovidije i Horacije poznavali su astrologiju. Istoričar Svetonije spominje veliki broj anegdota na tu temu u svojim spisima. Kod Rimskog plemstva astrologija je u to vreme bila u modi. Vrhunac ambivalentnosti u odnosu na astrologiju je iskazivao Kaligula. Kažnjavao je astrologa kada bi mu predskazao nešto loše, ali je tražio astrološki savet svaki put kada mu je pretila opasnost. Mnogo vekova kasnije sličan stav je imao i Hitler u Nacističkoj Nemačkoj prema astrologiji i astrolozima. Slavni astrolog Trasil je "službovao" kod Cezara a zatim je "veran" Tiberiju. Imperator Klaudije zadržava u službi Trasilovog sina Balbilija, iako je i sam proterivao sve ostale "Haldejce" (astrologe) iz Italije. Balbilije, zatim, zajedno sa Senekom postaje Neronov učitelj. Smatra se da je Balbilije Ptolomejev prethodnik u "instaliranju" tehnike priparnih direkcija i predviđanja uz njenu pomoć. U političkim i društvenim previranjima tog vremena najčešće stradaju astrolozi (ili su progonjeni). Jasno se uočavaju dva pravca ili nivoa u razvoju astrologije: narodna i učena. Narodna vrvi šarlatanima. Učena astrologija cveta između vladavine Nerona i Dioklecijana. Karakteristično za Rimski period astrologije je da je:

1. Prvi put u svojoj dotadašnjoj istoriji naišla na ogorčene neprijatelje i protivnike,

2. Po prvi put otvorena za žene (pesnikinja i astrolog Julija Balbilija, Balbilijeva rođaka, pripadala je krugu učenjaka i prijatelja imperatora Hadrijana),

3. Poput Egipatske faze, nastavlja se "institucionalizacija" astrologa i astrologije (imperatori su imali lične astrologe u čemu će ih kasnije slediti francuski kraljevi a još kasnije neki moderni državnici,

4. U Rimu je astrologija svedena na predskazivanje. Zanemaren je uticaj zvezda na osobine pojedinca, što je detaljno ranije obradio Ptolomej.

Sa počecima hrišćanstva astrologija doživljava prvi ozbiljniji pad i progon. Jevreji se snažno opiru astrologiji. Iako su se strogo pridržavali Zakona i Proroka, prema otkrivenim rukopisima, Eseni su ipak prihvatili tehnike antičke astrologije radi određivanja duhovne suštine svakog pojedinca ("količina svetlosti i tame") i naravno, osobina onih koji žele da se priključe. Za apostola Pavla i crkvene oce antička astrologija je u osnovi paganska i nepomirljiva sa crkvenim dogmama spasenja i Božje svemoći. Poznati crkveni otac Origena (185. – 254. godine) pokušao je da pomiri taj dualizam ističući da zvezde same po sebi ne mogu ništa da prouzrokuju, ali mogu da nagoveste ono što je Bog ranije započeo. Iz najranijeg perioda hrišćanstva potiče izreka "zvezde podstiču, ne obavezuju..." Međutim, u jačoj ili slabijoj varinati rat protiv astrologije se nastavlja. Čak i najpoznatiji među crkvenim ocima Sveti Avgustin (354. – 430. godine) u svojim "Ispovestima" priznaje da je u mladosti praktikovao astrologiju ali je kasnije odbacio... Zvanično Leodisejski Koncil po prvi put 381. godine zabranjuje sveštenicima da se interesuju za astrologiju ali je zabrana povučena na dva sledeća koncila. Mnogi su tekstovi i tragovi nestali prilikom javnog spaljivanja jeretika i ostalih nepodobnih u organizaciji crkvenih vlasti. Mere protiv astrologije i astrologa se pooštravaju (drastično) posle cepanja Rimskog carstva (395. godine) na Istočno i Zapadno. Preživeli astrolozi nalaze utočište u Persiji gde su novi kulturni centri zadržali stari grčki duh.

Kada je reč o Arapima astrologija će pratiti muslimanska osvajanja. Razvija se OSAM vekova pre naše ere i postaje široko rasprostranjena kod Persijanaca, Sirijaca, Turaka i Arapa. Značajno je da u KURANU ne postoji konkretna zabrana astrologije, iako je Muhamedova namera bila da iz vere izbaci "zvezdano sujeverje" i jevrejsko-hrišćansku misao. Mnogi astrolozi su zbog ovakvog liberalnog stava "službovali" kod kalifa... Arapska astronomija je pomogla razvoj astrologije i to posebno njen deo poznat kao "ARAPSKE TAČKE". Arapi su konstruisali novi astrolab i doprineli definisanju vrhova kuća. Sa preciznošću su primenjivali natalnu i časovnu astrologiju. Dodali su novu tehniku astrologiji, takozvanu "magijsku astrologiju". Nova tehnika je kombinovala uticaj planeta sa metalima ili znacima koji odgovaraju, radi povećanja "sideralne snage". Posledica su brojne amajlije i talismani, čiji je uticaj osnažen u srednjem veku. Slavni arapski lekar, alhemičar i filozof Avicena je bio veliki protivnik astrologije. Sa slabljenjem arapske imperije, astrologiju ne podržavaju više učenjaci i ona kao i svuda, postaje narodno proricanje, podosta kombinovano sa magijom...

Tokom "ranog srednjeg veka" (period od pet vekova posle potpune propasti Zapadnog Rimskog carstva – 455.) teku "neslavni dani" za astrologiju. Astrologija tada nije bila potpuna tajna. Prevode se dela starih autora. Monaške škole cvetaju uprkos prisutnom dualizmu. Astrologiju svrstavaju u "pagansko sujeverje" ali, ipak smatraju da se može primenjivati...
 

Nina Ignjatović

© 2002-2005  Nikola Stojanović
www.astrologyinserbia.com